wtorek, 28 kwietnia 2009

o faszyzmie, bo nigdy dość

Wyraz "faszyzm" stał się dziś szybką, poręczną obelgą (niedawno np. pewien kiepski publicysta, którego nazwiska nie warto nawet wymieniać, wykazał się nie lada dowcipem, nazywając gejów "formacją faszystowską"). Zaciera się krytyczna zawartość tego terminu, jego przerażająca -- ale i potencjalnie regenerująca -- siła. Dlatego postanowiłem spisać kilka (jakkolwiek niepowiązanych i w sumie mało odkrywczych) myśli na temat faszyzmu. Mam nadzieję, że do tematu jeszcze wrócę, a tymczasem z góry przepraszam za brak konkluzji.

1. Najważniejszym zadaniem etycznym wszelkiej polityczności (także tej zawartej, z natury rzeczy, w działaniach kulturowych czy akademickich) jest przeciwstawienie się faszyzmowi.

2. Faszyzm to przede wszystkim zakochanie się we władzy. A także zakochanie się w spektaklu władzy, w spektaklu siły i świetności. Władza uwodzi.

3. Dać się uwieść może zarówno ten, który władzę posiada, jak i ten, który gorliwie władzy się poddaje.

4. Władza jest czasem namacalna jak policyjna pałka, a czasem nieuchwytna jak nowa mutacja wirusa. Władza potrafi przenikać.

5. "Cała prawda całą dobę"?? Faktyzm też może być formą faszyzmu.
(t)

poniedziałek, 20 kwietnia 2009

konsumentem być

Zadzwoniła do mnie niedawno przedstawicielka operatora komórkowego z doskonałą ofertą. Za jedyne trzydzieści parę złotych miesięcznie mogę zostać objęty ubezpieczeniem, dzięki któremu ktoś tam będzie spłacał za mnie rachunki za telefon, gdyby zdarzyło mi się stracić pracę. Kiedy odpowiedziałem, zwyczajnie i po prostu, że oferta mnie nie interesuje, pani niemal karcącym tonem zapytała "A dlaczego?" Zdębiałem i w pierwszej chwili miałem ochotę odpyskować "BO TAK!", ale że jestem grzeczny człowiek (nad czym często boleję), zacząłem się jakoś wymijająco tłumaczyć i czem prędzej zakończyłem rozmowę.

W jednej krótkiej rozmowie pani funkcjonariuszka korporacji najpierw próbowała żerować na moim lęku (który – jeśli go sobie jeszcze nie uświadamiam – należy we mnie wzbudzić), a potem subtelnie igrała z moim poczuciem winy (jak można nie skorzystać z tak doskonałej oferty?!). Neoliberał powiedziałby, rzecz jasna, że "produkt", który mi zaproponowała, jest świetną odpowiedzią rynku na trudne czasy, a pytanie "dlaczego?" służyło badaniu oczekiwań konsumenckich, żeby tym lepiej dostosować produkt do potrzeb rynku.

Podobnie ma się sprawa z "personalizowaniem" Google'a, profilu na Facebooku albo konta na Amazonie. Uczynne serwisy – analizując moją wcześniejszą aktywność – podsuwają mi świetne oferty, podpowiadają, co może mnie zainteresować. Czyż to nie cudowne? Oto rynek pada mi do stóp i dostosowuje się do moich potrzeb. To już nie jest prehistoryczna filozofia rynkowa, która masowy produkt adresowała do równie masowego konsumenta. Oto w późnym kapitalizmie nastała era daleko posuniętej indywidualizacji. Ten produkt opracowaliśmy specjalnie z myślą o Tobie, Słonko!

Więc o co mi chodzi? O to, że taki tam Amazon czy inny farmazon tworzy sobie i stabilizuje profil mojej osobowości – i to wyłącznie na podstawie "martwego naskórka" moich wcześniejszych zachowań. I o to, że wolność ograniczana jest do wolności wyboru produktu oferowanego mi przez ten czy inny serwis. A przecież ja próbuję nieustannie wymykać się sobie i swoim upodobaniom, szukam rzeczy NIEPODOBNYCH do tych, które już znam. Być może takich, które wczoraj wcale mi się nie podobały, a dzisiaj zawładnęły moją wyobraźnią.

Jest to w jakimś sensie kwestia zawężania pola widzenia, ograniczania otwartości na inność – tę nieprzewidzianą, nieproszoną, nie dającą się wywieść z niczego, co było wcześniej.

Konsument może co najwyżej czekać na nowy model iPhone'a. A ja czekam na Zdarzenie.
(t)

czwartek, 16 kwietnia 2009

pożar hotelu a logika kapitalizmu

W nocy z niedzieli na poniedziałek w pożarze hotelu socjalnego w Kamieniu Pomorskim zginęły 22 osoby. Różne są relacje odnośnie przyczyn pożaru; jedne/jedni mówią, że spowodowała go wadliwa instalacja elektryczna. Krążą również informacje, że dwa lata temu hotel ten był przeznaczony do rozbiórki. Że był w opłakanym stanie.

Zewsząd na ofiary spływają fundusze, finanse, pieniądze. Rząd podarował, jak się pisze, milion złotych ofiarom pożaru. Ciekawe, że nikt się nie przejmował ani tymi ludźmi, ani stanem budynku, w jakim przez tak długi okres mieszkali. Hotel był. Nieważne, że kiepskiej jakości pod względem techniczno-instalacyjnym. Tak długo, jak spełniał swoje zadanie „taniej” przechowalni, tak długo był wygodny, a wszelkie niedociągnięcia zbywano powierzchownymi naprawami, idąc po jak najmniejszej finansowej linii oporu.

Takich hoteli, takich budynków, takich warunków, takich tragedii jest dużo. Są rezultatem logiki kapitalizmu.

To jest właśnie ta perfidna logika kapitalistycznego systemu – akumulacja kapitału, trzepanie jak największej kasy.

Cel: pieniądz (trzymanie kasy). Środek: każdy środek (hotel) jest dobry, byle by nie był za drogi w utrzymaniu. Środek przestanie funkcjonować, znajdzie się następny. Odprawi się symboliczny spektakl (żałobę / sypnie pieniądze poszkodowanym). Powzdycha.

Jeden wątek się skończy. Zacznie się następny w tym przykrym i nieludzkim scenariuszu kapitalizmu. Kapitalistycznej matrycy produkującej logikę, która zainteresowana jest bardziej skutkami kapitalistycznych praktyk. Której włącza się mechanicznie pstryczek „zainteresowanie” w momencie, kiedy wypali się jeden ze środków machiny kumulacji kapitału, a to „zestarzenie się materiału” zostanie nagłośnione w tej medialnej kulturze spektaklu. Logika ta nie jest od krytycznej kontroli, nadzoru nad tym, w jaki sposób ten środek jest eksploatowany / wykorzystywany przez kapitalistycznego behemota; jest przecież częścią dyskursu i praktyki kapitalizmu.

Nie dajmy się tej logice.
(r)